Kroettore vaan Wyck

 

(Kruittoren in Wyck)

De Kruittoren:

De Kruittoren was dicht bij de Maas gebouwd.
De afstand tot de oever bedroeg slechts twintig meter.
Het terrein rond de toren was omgeven door een bakstenen muur die de toren van de Maasoever scheidde en die de onderzijde van de toren voor voorbijgangers en voorbij varende schipppers aan het oog onttrok.
De Kruittoren lag even ten noordwesten van de absis van de nieuwe Sint Martinuskerk, die in 1860 was voltooid.
De toren werd van origine het Woutersrondeel genoemd; ze stond op de noordwestelijke hoek van de ommuring van Wyck.
Het tracé van de stadsmuur aan deze zijde van Wyck werd, waarschijnlijk aan het einde van de zestiende eeuw, gewijzigd.
Daardoor kwam de toren binnen de muur te liggen.
Toen kreeg het rondeel ook een andere functie.
De toren bleef behouden en werd bestemd tot kruitmagazijn.
Sindsdien werd hij als 'kruittoren' aangeduid.


De toren was een markante blikvanger in de vestingmuur rond Wyck, zoals oude foto's onder andere van Theodor Weijnen, en voorts fraaie tekeningen van Philippus van Gulpen uit het midden van de negentiende eeuw laten zien.
Boven de begane grond bezat het stevige bouwwerk drie verdiepingen.
De begane grond was bereikbaar via een deur en gaf toegang tot een ruimte met een mergelstenen gewelf.
Hij bezat muren met een dikte van twee meter; in dwarsdoorsnede aan de basis mat de toren ongeveer tien meter, terwijl hij nagenoeg twintig meter hoog was.
Via een trap die aan de buitenkant tegen de toren was gebouwd, kon men de eerste verdieping bereiken.
Vervolgens voerde een inwendig gebouwde wenteltrap naar de twee hoger gelegen verdiepingen.
Ter hoogte van de tweede verdieping was een galerij gebouwd onder een lessenaardak; daaronder waren in de wand van de galerij schietgaten aangebracht.
In het interieur hadden de twee verdiepingen met uitzondering van het mergelstenen gewelf op de parterre, houten plafonds en zolderingen.
Alexander Schaepkens en Victor de Stuers hebben zich in 1868 heftig verzet tegen de sloop van de Grote of Ronde Toren, zoals de Wycker Kruittoren doorgaans werd genoemd.

Dat was tevergeefs want in hetzelfde jaar werd hij gesloopt.
Er was toentertijd absoluut geen dringende (bouwkundige) reden om de toren neer te halen.
De Kruittoren was geenszins bouwvallig en stond al helemaal niet 'in de weg'.
Hij stond ook niet op een punt in de vestingwerken, dat van vitaal belang zou kunnen zijn om 'de nieuwe tijd' in de stad binnen te halen bijvoorbeeld voor de vestiging van een bedrijf of de aanleg van een spoorweg.
Bovendien stond hij niet eens op de nominatie om gesloopt te worden.
De sloop van de Kruittoren was niet vastgelegd in de reguliere sloopbestekken voor de slechting van de vestingwerken in Wyck.
De toren zou ooit herbouwd worden.
De stenen zijn genummerd en de plek in de Maas waar ze werden gestort is ook bekend.
De pastoor-deken van Wyck, Paulus van Laer, met het kerkbestuur van de Sint Martinuskerk vonden echter dat de oude toren volstrekt misstond bij de mooie, nieuwe kerk.
Hij ontnam het zicht op de neogotische kerk.
Na het slechten van de vestingwerken was er weliswaar vrij zicht op de kerk vanaf de andere Maasoever, maar dat zicht werd toch ook vooral belemmerd door de Kruittoren, vonden zij.
Bovendien werd de toren ervaren als een belemmering voor de processie.
Daarom moest hij worden gesloopt.
Nu had de invloedrijke deken Van Laer veel politieke vriendjes in liberale kring en met de hulp van die politieke lobby wist hij te bewerkstelligen dat de Kruittoren in december 1868 tegen de vlakte ging.

Hij staat er niet meer en toch kun je hem in zekere zin nog bewonderen in de stad: de Wycker Kruittoren. De Maastrichtse architect Willem Sprenger herbouwde in 1906 op aanwijzingen van Victor de Stuers het zogeheten Pater-Vinktorentje in het Faliezusterspark naar voorbeeld van deze kruittoren.

3 schilderijen met de Kruittoren, links schilderij voor 1840 door A. Schaepkens, anderen twee onbekende schilder
naor bove

Bron:Sint-Maartenspoort, Jac van den Boogaard, April 2008 56 pp, ISBN 978 90 5842 036 7, Silhouet 68 Stichting Historische Reeks Maastricht,
 

eine terök