Stadsklokke

'Stadsklokken in Maastricht'

 

De stadsklokken van Maastricht.

De schrik vloog Maastrichtenaar om het hart toen men zag dat de Stadsklok op het Vrijthof weg was, een grap van studenten, vandalisme ? Niemand wist het, de gemeente kwam snel met het antwoord, ze was weggehaald voor een grote onderhoudsbeurt.

Voor de 19e eeuw had nog niemand een horloge en wist men niet hoe laat het was, destijds had je kerkklokken. Zo had je in het Stadhuis een achthoekige klokkentoren. Deze had een carillon van 28 klokken die gegoten waren door de Amsterdamse klokkengieter Pieter Hermony. De klokken regelde in de 17e en 18e eeuw het stedelijke leven. Voor iedere gelegenheid was er een andere klok, de uurslag gaf de tijd aan, de banklok luidde als het stadbestuur een nieuw besluit had genomen en de schandklok werd geluid als een misdadiger werd veroordeeld.

Tot het einde van de 19e eeuw was het gebruikelijk om zakhorloges te gebruiken, dankzij de uitvinding van het polshorloge door Patek Philippe eind 19e eeuw kwam hier verandering in. Het duurde tot na de 1ste WO voordat deze populair werden bij de mannen. Tot die tijd werd vooral vertrouwd op de klokken van de kerktoren en het slagen van de klokken. Zoals vele plaatsen werd in Maastricht ook Stadsklokken geplaatst. In 1904 werd door de gemeenteraad besloten om op verschillende plekken in Maastricht stadsklokken te plaatsen, o.a. op het stadhuis, de sectiebureaus van de politie, het tramstation Koningin Emmaplein en de telefoontoren op de Tongersestraat. Deze werden in januari 1905 geleverd door Jos Herzberg, horloger aan de Kleine Staat en waren afkomstig van de firma Wagner uit Wiesbaden. De klok is van elders op de buitengevels verplaatst naar de huidige plek. 

Ze zijn hier en daar nog terug te vinden, de beroemdste Stadsklok onder de Maastrichtse stadsklok is wel die op het Vrijthof, vroeger werd altijd afgesproken onder de klok op het Vrijthof, menig nieuw koppel is daar ontstaan. Als die klok eens kon praten ! Twee van de monumentale klokken zijn vrij recent gerestaureerd, de klok van op het Vrijthof, en die van bij de bloemenstal in Wyck zijn gedemonteerd en zijn verplaatst naar de fa BAT in Sittard. Niet alleen een groot onderhoud vindt plaats maar er word ook een satelliet gestuurd uurwerk in geplaatst worden. De klus duurde twee tot drie weken. De klokken zijn meer dan honderd jaar oud, ze horen dan ook bij de geschiedenis van Maastricht.

De klokken zijn in goede handen bij de Fa BAT uit Sittard, het is tenslotte niet de eerste keer dat de fa de klokken onder handen neemt, in 1995 werd ook al beroep gedaan op de expertise van de fa BAT. In 1995 werd door de gemeente Maastricht besloten om 11 stadsuurwerken te restaureren.

De uurwerken zijn historische relicten in zink, ijzer en gietijzer die op een verantwoorde wijze gerestaureerd diende te worden. Het voor 1905 zeer moderne systeem van telefoonimpulsen dat voor de aandrijving van de uurwerken zorgde, was 90 jaar later een van de redenen om tot restauratie over te gaan. Binnen enkele jaren verdwijnen deze telefoonimpulsen om plaats te maken voor een satelliet gestuurde tijdimpuls. In de begin jaren werden de klokken verlicht door gaslampen. Om deze reden waren de klokken uitgerust met zeer beeldbepalende schoorsteentjes en beluchtingsrooster. De stadsuurwerken zijn een fraai voorbeeld van roerende monumentale relicten die een zeer waardevolle aanvulling zijn voor het Maastrichtse straatbeeld. Om de goede staat te kunnen waarborgen heeft de fa BAT uit Sittard een meerjarenplan ontwikkeld.

Verder zijn er nog Stadsklokken met gietijzeren rand en wijzers met wijzerplaat in Romeinse cijfers te vinden op de locaties: pand Boschstraat 46, het stadhuis, het voormalig tramstation aan het Koningin Emmaplein, Cafe Tramhalte Tongerseweg, voormalig trafohuis op de hoek van de Tongersestraat met de Bouillonstraat, op de hoek van het pand Hoogbrugstraat 45-45b, op de zijgevel van het pand Sint Pieterstraat 37, Bij Cafe De poort aan de Tweebergenpoort, zijgevel kruising Boschstraat Lage Barakken.

Waarschijnlijk heb ik er nog enkele vergeten, dus aanvulling is welkom.

Extra Info:

Voor wie meer wilt weten over de uurwerken en uurwerkmakers in Limburg 1367 - 1850 kan terecht bij deze SHCL link.

Een overzicht van gebouwen met stadsklokken vind u bij de Bestemmingsplan Centrum Ruimtelijke karakteristiek van de Gemeente Maastricht.

en wel op pagina 57 356 616 884 2066 2067 2068 2093 2138 2163

Foto's worden zsm aangevuld.

Naor Bove
Bron: Website Fa.BAT,  PDF document van SHCL, RTV Maastricht, Rijksmonument Drinkbak/stadsklok, Rijksmonument Cafe De Poort. Foto's van website Fa.BAT.

Aonvaank