Generaalshoes

 

(Generaalshuis / Theater aan het Vrijthof)

 

Het Generaalshuis / Theater a/h Vrijthof

Het Generaalshuis op het Vrijthof huisnummer 45 is genoemd naar generaal Baron Bernardus J.C. Dibbets  (die heeft er tot zijn dood in 1839 gewoond) die Maastricht in de jaren dertig van de negentiende eeuw voor het noorden wist te behouden. Het stadspaleis werd gebouwd op de fundamenten van de middeleeuwse Wittevrouwenklooster, dat in 1795 was opgeheven. In 1825 kocht generaal Baron Bernardus Franciscus .J.C. Dibbets, dan commandant van de vesting Maastricht, het huis van De Ceuleneer voor 35.640 gulden.  Aan deze generaal, baron Dibbets, is ook de naam van het uiteindelijke generaalshuis ontleend. Na Dibbets hebben nog een aantal notabelen in het Generaalshuis gewoond, waaronder de generaals F.B.A.P. van der Capellen en A.J.J. Des Tombe, ook wel liefkozend "de Stoomp" genoemd, beiden eveneens commandant van Maastricht.

In 1803 werd het complex gekocht door de koopman in tabak en meekrap Petrus Franciscus de Ceuleneer. Hij liet het kloostercomplex in 1803 slopen en bouwde op deze locatie een groot stadspaleis, naar een ontwerp van architect Mathieu  Hermans (Velen denken dat de architect Matthieu heette omdat hij zich veelvuldig voordeed als "Monsieur"; zijn echte naam was echter FranÁois Hermans). De faÁade ( een voorbeeld van neonclassicisme) heeft een geometrische indeling en strikte symmetrie in de verticale driedeling van de gevel. Het middenrisaliet toont een strakke deling door drie vensterassen en een bekroning met een fronton. Aan weerszijde is de gevel in telkens drie vensterassen verdeeld. De twee zijrisalieten hebben ťťn vensteras en een timpaan als bekroning, met daarin gekruiste palmtakken. Direct onder de goot is een fries aangebracht dat de horizontale geleiding van de gevel aangeeft. Het fronton toont het reliŽf van de Luikse beeldhouwer Mathieu Tombay, die hier de personificaties van de landbouw en de handel heeft uitgebeeld.

De sluitsteen boven de entree toont een gorgonenkop met slangenhals. De sluitstenen van de twee poorten tonen een gigantenkop. De plattegrond toont aan dat er twee gescheiden woningen achter de gevel waren gepland. De middenpartij en de rechtervleugel diende De Ceuleneer tot woonhuis. In de middenas lag de entree tot zijn woning. De hal van deze woning werd gedomineerd door een riante imperiale trap, die helaas bij de verbouwing in 1988 is verwijderd. Het plafond van deze hal is gedecoreerd met een stucwerkmedaillon waarin de Napoleontische adelaar is opgenomen. Stucwerk in de vorm van trofeeŽn, wapens en bloemmotieven siert nog de verschillende schouwen in empirestijl. De Luikse schilder Charles Soubre bracht in 1860 in de salon  oftewel de oorspronkelijke balzaal op de eerste verdieping acht wandschilderingen aan met de personificaties van de vier jaargetijden, de vier elementen en allegorische voorstellingen van de architectuur, beeldhouwkunst, schilderkunst, poŽzie en muziek, (nu de veelgebruikte trouwzaal, de zogenaamde "Edmond Hustinxzaal" goed voor ca 70 personen, aan de bouw van het Theater in 1992 heeft de Hustinxstichting een substantiŽle bijdrage geleverd, in ruil waarvoor de naam van de Ďvip-roomí naar Edmond Hustinx is genoemd).  Links van de middenas lag een kleinere woning met een eigen ingang. Achter de koetspoort in het rechter zijrisaliet was een smalle gang die naar een fabrieksterrein achter het huis leidde. Het pand kende talrijke bestemmingen tot het omstreeks 1980 zijn huidige bestemming kreeg als monumentale entree, kantoorruimte en balie voor het erachter gebouwde Theater aan het Vrijthof.

Het is  in gebruik geweest als woonhuis, zakenpand, bureaus voor gemeentelijke instellingen en nu als laatste als theater.
1877-1920 De firma Muller-Van Engelshoven, deze handelde er in likeuren en sigaren.
1896-1911 De joodse firma Caan-Heumann dreef er een winkel in 'mercerieŽn' (kleine benodigdheden voor het uitoefenen van een handwerk, m.n. voor het afwerken van kleren, zoals knopen, band, voering, zijde enz.) en 'passementerieŽn' (boordsel van goud- of zilverdraad tot versiering of omzoming van kledingstukken, meubelzittingen.
1915-1962 Bureau van de Gemeenteontvanger

1915-1977 Politiebureau

1914-1977 Stadsbibliotheek

1914-1977 Stadsarchief

1925-1942 Stedelijk Museum

1978-1985 Conservatorium

1917

1946 - 1947

In 1985 werd begonnen met de restauratie van het Generaalshuis, dat door achterstallig onderhoud in zeer slechte staat verkeerde. Om als volwaardig theater te kunnen fungeren werd achter het Generaalshuis een theaterzaal gebouwd. Een aantal nog bestaande bijgebouwen van het Witte Vrouwenklooster moesten hiervoor wijken. In december 1989 werd met de bouw van de zaal begonnen, naar een ontwerp van architect Arno Meijs. In maart 1992 werd het Theater aan het Vrijthof officieel geopend. Het gerestaureerde Generaalshuis doet thans dienst als entree, kassahal, foyer, theatercafť, kleine zaal en kantoorvleugel.

De Papyruszaal, de grote theaterzaal in de nieuwbouw, biedt plaats aan 800 tot 855 personen. In deze zaal vinden de meeste voorstellingen plaats. Verder is er nog een kleinere bovenzaal, gelegen op de tweede etage van het oude Generaalshuis, die plaats biedt aan maximaal 110 personen.

Het Theater aan het Vrijthof is een multifunctioneel gebouw, dat dienst doet als concertzaal en als schouwburg. De programmering is zeer breed met onder andere opera, musical, klassieke en wereldmuziek, jazz, ballet, moderne dans, toneel- en cabaretvoorstellingen.

Het Theater aan het Vrijthof is een zogenaamd A-theater. Circa 60% van de programmering wordt gevuld met "artistieke producties"; 40% met "populaire voorstellingen". Het theater is de thuisbasis van het Limburgs Symfonie Orkest en Opera Zuid. Toneelgroep Maastricht, dat haar vaste basis heeft in de Bordenhal aan het Plein 1992, is er enkele malen per seizoen te gast met een grote-zaalvoorstelling, evenals het Mestreechs Volleks Tejater. Het Theater aan het Vrijthof is tevens gastheer van Stichting Cultuur & Bedrijf Maastricht, die twee maal per jaar een cultureel evenement in het theater organiseert, waarbij sponsoren en andere genodigden aanwezig zijn.

Door het theaterseizoen heen vinden enkele festivals plaats:

Musica Sacra - Nederlandse Dansdagen - Festival Jong! - Festival Cement - TijdensTEFAF (parallel aan TEFAF) - Global Culture Festival

In het theater worden regelmatig exposities georganiseerd, die tijdens openingsuren gratis te bezichtigen zijn.

Hiernaast een filmpje over het Generaalshuis / Theater a/h Vrijthof

Uitgebracht door Zicht op Maastricht. Klikken op de foto.

Interieur - Entreehal - Napoleontische adelaar en aanhechting oud en nieuw.

Generaalshuis jaren zestig als Politieburo.

Bron: Boek: Monumentengids Maastricht door Jac v/d boogard en Servť Minis, HEM, Website Theater a/h Vrijthof, Wikipedia Generaalshuis, Wikipedia Theater a/h Vrijthof, Maastricht.nl, Mestreechonline, Trouwen in Maastricht, Foto's Wikimedia, MestreechterSteerke.

Betekenis: Risaliet: een gedeelte van een gevel van een gebouw dat over de hele hoogte licht naar voren uitspringt. Het woord is afkomstig van het Italiaanse risalto (uitbouw). Een risaliet in het midden van de gevel is een middenrisaliet, waarin vaak de ingangspartij is verwerkt.

eine terŲk